Przewlekły stan zapalny często rozwija się bez wyraźnych objawów, ale w konsekwencji może prowadzić do rozwoju poważnych chorób, takich jak cukrzyca typu 2, choroby sercowo‑naczyniowe, otyłość, zapalenie stawów czy nowotwory. Proces ten jest napędzany przez komórki układu odpornościowego. Coraz więcej danych wskazuje, że dieta może modulować tę aktywność, a wiele roślin, ziół i przypraw zawiera związki zdolne do wpływania na szlaki zapalne. Były one stosowane w tradycyjnych dietach i ziołolecznictwie na długo przed poznaniem ich mechanizmów działania.

Mimo to wciąż nie do końca wiadomo, jak żywność pochodzenia roślinnego ogranicza stan zapalny na poziomie komórkowym. W badaniach laboratoryjnych pojedyncze związki wykazują działanie przeciwzapalne zwykle w stężeniach znacznie przewyższających te osiągane w diecie. Rodzi to pytania o rzeczywistą skuteczność tzw. żywności przeciwzapalnej oraz o możliwość synergii między różnymi składnikami, dotąd rzadko analizowanej molekularnie.

W badaniu, którego wyniki opublikowano w styczniu 2026 r. w czasopiśmie Nutrients [1], japońscy naukowcy zbadali wpływ kombinacji związków roślinnych na makrofagi, komórki układu odpornościowego, które odgrywają kluczową rolę w stanie zapalnym poprzez uwalnianie cytokin – białek sygnałowych. Analizowali makrofagi stymulowane bakteryjnym lipopolisacharydem, a następnie traktowane mentolem, 1,8‑cyneolem, kapsaicyną i β‑eudesmolem – osobno oraz w połączeniach. Wykorzystując analizy ekspresji genów, pomiary cytokin i obrazowanie wapnia, oceniano wpływ tych substancji na markery zapalenia oraz udział kanałów jonowych TRP (Transient Receptor Potential, działających jako komórkowe sensory).

Najsilniejsze pojedyncze działanie wykazywała kapsaicyna, jednak połączenie jej z mentolem lub 1,8‑cyneolem prowadziło do wielokrotnie silniejszego efektu przeciwzapalnego. Badania wykazały, że synergia ta nie jest przypadkowa, a wynika z jednoczesnej aktywacji różnych wewnątrzkomórkowych szlaków sygnałowych. Odkrycia te sugerują, że mieszaniny związków roślinnych mogą działać skutecznie nawet w dawkach typowych dla codziennej diety, wspierając ideę, że korzyści zdrowotne diety roślinnej wynikają ze współdziałania wielu składników, a nie pojedynczych „superzwiązków”. Chociaż potrzebne są dodatkowe badania na zwierzętach i ludziach, aby potwierdzić te efekty, wyniki badań wskazują na to, że codzienne produkty spożywcze i naturalne związki mogą pomóc w regulacji przewlekłego stanu zapalnego.