Alergie układu oddechowego najczęściej kojarzone są z okresem wiosenno-letnim i ekspozycją na pyłki roślin. Tymczasem objawy alergicznego nieżytu nosa mogą utrzymywać się lub nasilać również zimą, głównie z powodu alergenów całorocznych oraz wczesnego pylenia drzew. Artykuł omawia najważniejsze przyczyny tzw. zimowej alergii oraz praktyczne możliwości farmakoterapii z wykorzystaniem bilastyny, furoinianu mometazonu  oraz donosowego połączenia olopatadyny z furoinianem mometazonu.

Zespół metaboliczny (ZM) to zbiór czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych i cukrzycy typu 2. Leczenie ZM jest trudne, dlatego poszukuje się nowych, skutecznych i nietoksycznych metod. Kompleks na bazie makrocząsteczek polisacharydowych może odgrywać istotną rolę w leczeniu ZM. Działa on na poziomie jelita, tworząc żel o wysokiej lepkości, który zmniejsza wchłanianie węglowodanów i tłuszczów, kontrolując poposiłkowy szczyt glikemiczny. Badania wykazały, że  poprawia kontrolę glikemii, redukuje masę ciała i poprawia profil lipidowy. Może być cennym uzupełnieniem terapii ZM, szczególnie w połączeniu z dietą i zmianą stylu życia.

Zaburzenia owulacji, często związane z wieloczynnikowymi zmianami hormonalnymi i metabolicznymi, mogą prowadzić do niepłodności. Ciężkie postaci endometriozy, jak również  przedwczesna niewydolność jajników (POI: premature ovary insufficiency) nie mogą zostać całkowicie wyleczone za pomocą samej farmakoterapii. Interwencje ziołowe, choć nie zastępują leczenia farmakologicznego, mogą stanowić jego istotne uzupełnienie. Naturalne produkty, takie jak stosowane w dolegliwościach dotyczących endometriozy, dzieli są na trzy kategorie: ekstrakty ziołowe, specyficzne bioaktywne związki pochodzenia roślinnego oraz chińskie ziołolecznictwo. W produktach ziołoleczniczych całość surowca roślinnego lub jego standaryzowany ekstrakt traktuje się jako złożoną mieszaninę terapeutyczną, bez definiowania substancji czynnej farmaceutycznie (API: Active Pharmaceutical Ingredient). Efekt farmakologiczny ziół jest wypadkową synergistycznego działania wielu różnych związków chemicznych obecnych w roślinie. Dowody naukowe na skuteczność ziół w odwróceniu samej przyczyny przedwczesnej niewydolności jajników (POI), czyli przywróceniu ich funkcji, są ograniczone  do badań obserwacyjnych.

„Przekąskowy” model żywienia dzieci, z rosnącym udziałem żywności wysokoprzetworzonej, sprzyja nadmiarowi energii przy niskiej gęstości odżywczej diety. Może to prowadzić do luk w podaży mikroskładników ważnych dla wzrastania, odporności i rozwoju układu nerwowego, szczególnie u dzieci odżywianych wybiórczo lub z obniżonym apetytem. Omówiono konsekwencje częstego spożywania słodkich i słonych przekąsek oraz znaczenie witamin A, B, C, D, E i żelaza w rozwoju dziecka. Podkreślono praktyczne interakcje (witamina C – wchłanianie żelaza, witamina A – metabolizm żelaza). Zaproponowano podejście diet-first uzupełniane bezpieczną, celowaną suplementacją (witamina D profilaktycznie, żelazo według wskazań).

Interwencje ziołowe u kobiet w wieku rozrodczym mogą stanowić istotne uzupełnienie farmakoterapii zespołu policystycznych jajników (PCOS: polycystic ovary syndrome), na co wskazują badania przedkliniczne i kliniczne. Wstępne dowody na równoważne i/lub wspomagające efekty leczenia znaleziono dla dwóch leków farmaceutycznych (bromokryptyny i klomifenu) i trzech leków ziołowych w leczeniu hiperprolaktynemii (Vitex agnus castus), niepłodności i indukcji owulacji (Cimicifuga racemosa i  Tribulus terrestris). Zbiorcza analiza danych wskazuje na akceptowalną jakość dowodów dla Vitex agnus castus i klomifenu w leczeniu niepłodności i indukcji owulacji oraz Cimicifuga racemosa i Tribulus terrestris w leczeniu rzadkich miesiączek/braku miesiączki i niepłodności związanych z PCOS. Co również istotne, pośrednio na prozdrowotną rolę diety warzywno-owocowej wskazuje wykryty u kobiet z PCOS niski indeks fitochemikaliów dietetycznych (DPI: dietary phytochemical index). Dane wskazujące na skuteczność ziół Tribulus terrestris, Glycyrrhiza spp. stosowanych samodzielnie lub w połączeniu z innymi środkami są obiecujące, niemniej jednak jest to wczesna faza badań.

Alergiczny nieżyt nosa (ANN) i ostra pokrzywka są jednymi z najczęstszych chorób alergicznych obserwowanych w POZ. ANN to IgE-zależne zapalenie błony śluzowej nosa z objawami kichania, świądu, blokady i wodnistej wydzieliny, a jego rozpoznanie opiera się na wywiadzie i badaniu przedmiotowym przy ograniczonym zakresie badań dodatkowych. Ostra pokrzywka charakteryzuje się nagłym wystąpieniem bąbli i świądu, często z obrzękiem naczynioruchowym, i dotyka ok. 20–25% populacji. Leczenie ANN obejmuje doustne leki przeciwhistaminowe II generacji oraz donosowe GKS o udokumentowanej skuteczności. W ostrej pokrzywce podstawą postępowania jest eliminacja czynnika wyzwalającego i regularne stosowanie leków przeciwhistaminowych II generacji zgodnie z wytycznymi, a krótkie kursy doustnych GKS są zarezerwowane wyłącznie dla ciężkich przypadków. Większość pacjentów z ANN i ostrą pokrzywką może być skutecznie leczona w POZ, co ogranicza konieczność wykonywania zbędnych badań i kierowania do specjalistów.

Witaminy z grupy B, zwłaszcza tiamina (B₁), pirydoksyna (B₆) i kobalamina (B₁₂), odgrywają kluczową rolę w funkcjonowaniu układu nerwowego. Synergistyczne działanie tych witamin może być skuteczne w leczeniu różnych schorzeń układu nerwowego, takich jak neuropatia, demencja i depresja. Kombinacja tych witamin może pomóc w łagodzeniu bólu, poprawie funkcjonowania nerwów i regeneracji uszkodzonych nerwów. Badania wykazały, że długotrwałe podawanie witamin B może prowadzić do redukcji dolegliwości bólowych i poprawy struktury włókien nerwowych. Witaminy B₁, B₆ i B₁₂ działają synergistycznie, co oznacza, że ich łączne działanie jest większe niż suma ich indywidualnych efektów. 

W łacińskich nazwach roślin dość często możemy zaobserwować odwołania do zwierząt lub innych roślin. Motywacją autorów był najczęściej wygląd zewnętrzny, charakterystyczne zachowanie lub właściwości smakowe danej rośliny. Przykładami takich nazw są: Humulus lupulus „chmiel zwyczajny” Vaccinium myrtillus „borówka czernica”.

Humulus lupulus „chmiel zwyczajny”

Wyraz humulus nie jest rdzennie łaciński. Nazwa, spotykana m.in. u św. Hildegardy z Bingen, została zaczerpnięta prawdopodobnie z dolnoniemieckiego homele, humle, ta zaś ze starosłowiańskiego chmel.  Inna teoria głosi, że pochodzi ona od starofrankońskiego wyrazu humilo „macać dookoła”, co odpowiada zachowaniu się wijących się łodyg rośliny z haczykowato wygiętymi włoskami czepiającymi się wszelkich napotkanych na drodze przeszkód. Łaciński wyraz lupulus „wilczek” jest zdrobnieniem od lupus „wilk”. Być może to łacińskie określenie wzięło się stąd, iż dawniej wierzono, że kłębowisko chmielowych pędów oplatając inne rośliny, dusi je niczym wilk swoje ofiary.

Produkty pszczele od tysiącleci wykorzystywane są w leczeniu różnorodnych schorzeń. Oprócz miodu zalicza się do nich: pyłek kwiatowy, propolis, mleczko pszczele, jad pszczeli oraz wosk. Miód posiada właściwości przeciwzapalne, przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe i przeciwgrzybicze. Tradycyjnie stosowany jest w łagodzeniu objawów przeziębienia, wzmacnianiu odporności organizmu oraz wspieraniu procesu gojenia ran. Mleczko pszczele natomiast wykazuje działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne, wspiera układ krążenia, regulując ciśnienie krwi oraz poziom cholesterolu i lipidów. Obecnie miód i inne produkty pszczele zajmują istotne miejsce zarówno w ziołolecznictwie, jak i w nowoczesnych terapiach. Ze względu na niedużą liczbę badań klinicznych ich zastosowanie we współczesnej medycynie bywa ograniczone. Jednak rosnące zainteresowanie produktami pszczelimi daje nadzieję, że w przyszłości zajmą one należne im miejsce we wspomaganiu leczenia.

Wątroba i przewód pokarmowy stanowią kluczowe elementy układu trawiennego, a ich prawidłowe funkcjonowanie jest niezbędne dla zdrowia całego organizmu. Współczesny styl życia charakteryzujący się nieregularnym odżywianiem, nadmiernym spożyciem tłustych pokarmów oraz stresem sprzyja rozwojowi licznych dolegliwości trawiennych. Szczególnie w okresie świątecznym, gdy spożywamy obfite i ciężkostrawne posiłki, nasze narządy trawienne narażone są na zwiększone obciążenie.

Wśród najczęstszych problemów zdrowotnych dotykających wątrobę wymienia się niealkoholową stłuszczeniową chorobę wątroby, która staje się globalnym problemem zdrowotnym, dotyczącym ok. 25% populacji światowej. Schorzenie to charakteryzuje się nadmierną akumulacją tłuszczu w hepatocytach i może prowadzić do poważniejszych powikłań, w tym marskości wątroby. Dodatkowo wątroba narażona jest na uszkodzenia wynikające z przewlekłego stresu oksydacyjnego oraz procesów zapalnych.

W 1963 r. Wrocław doświadczył epidemii ospy prawdziwej. Epidemia rozpoczęła się 17 lipca i zakończyła 19 listopada, obejmując 99 osób i powodując 7 zgonów. Działania przeciwepidemiczne polegały na: izolacji, szczepieniach i kwarantannie. Epidemia została opanowana przy minimalnych stratach dzięki solidarności i zaangażowaniu mieszkańców Wrocławia oraz skutecznym działaniom władz.

Kolejną bardzo ciekawą grupę łacińskich nazw roślin stanowią te utworzone od nazwisk lub posiadające nazwiska botaników, lekarzy, znanych postaci albo bliskich autorowi. Nazwy te były szczególnie popularne w XIX i XX w.

Przykłady: Magnolia officinalis „magnolia lekarska”

Nazwa rodzaju „magnolia” została wprowadzona przez Charlesa Plumiera (1646–1704) na cześć francuskiego botanika Pierre’a Magnola (1637–1715). Plumier był prekusorem w nadawaniu roślinom nazw pochodzących od nazwisk wybitnych osobistości. Pierre Magnol urodził się w Montpellier i z tym miastem był związany przez całe życie. Stał się jednym z największych botaników swoich czasów, dokonując klasyfikacji roślin na rodziny, przez co ustalił pokrewieństwo pomiędzy gatunkami. Magnolia officinalis to drzewo średniej wielkości, dorastające do wysokości 15–20 m. W środowisku naturalnym występuje rzadko, głównie w Chinach, w lasach na wysokości 2000–2500 m n.p.m. Drzewa z tego rodzaju uprawiane są jako rośliny ozdobne ze względu na ich duże, piękne kwiaty. W Chinach ich marynowane płatki stosuje się do przyprawiania ryżu.

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) jest przewlekłą, postępującą chorobą autoimmunologiczną, w której nieleczony stan zapalny prowadzi do nieodwracalnego niszczenia stawów, inwalidztwa i skrócenia życia. Współczesne leczenie opiera się na strategii T2T (Treat-to-Target – leczenia ukierunkowanego na cel), która wymaga intensywnej farmakoterapii i aktywnego zaangażowania pacjenta. Artykuł przedstawia kluczową rolę farmaceuty w opiece nad pacjentem z RZS, ze szczególnym uwzględnieniem znaczenia wczesnej interwencji w ramach „okna terapeutycznego” (do 3 miesięcy), minimalizowania ryzyka farmakoterapii i zapewnienia wysokiej adherencji.

Talasoterapia, czyli leczenie wodą morską, jest znaną od wieków metodą terapeutyczną. Współcześnie stosowane roztwory wody morskiej są ogólnodostępnym ekwiwalentem tradycyjnej talasoterapii. Roztwory izotoniczne IS (0,9% NaCl) nawilżają i oczyszczają błonę śluzową nosa, zapobiegając infekcjom. Roztwory hipertoniczne HS (> 0,9% NaCl) mają działanie mukolityczne, zmniejszają obrzęk błony śluzowej i ułatwiają usuwanie wydzieliny. Stosowanie wody morskiej jest bezpieczne i skuteczne w leczeniu kataru, zapalenia zatok i innych schorzeń układu oddechowego. Preparaty wody morskiej są dostępne w różnych formach i stężeniach, co pozwala na indywidualne dopasowanie terapii do potrzeb pacjenta.

Sezon infekcyjny to okres, w którym problemy z gardłem stają się częstym powodem wizyt u lekarzy i w aptekach. Dolegliwości te dotykają osoby w każdym wieku, szczególnie jesienią i zimą, gdy zwiększa się częstość zakażeń wirusowych i bakteryjnych górnych dróg oddechowych. Ból gardła, suchość, pieczenie, problemy z połykaniem oraz chrypka to typowe objawy towarzyszące infekcjom sezonowym. Współczesna medycyna coraz częściej zwraca uwagę na potencjał terapeutyczny preparatów pochodzenia roślinnego, które od wieków stanowiły podstawę tradycyjnej medycyny. Wykorzystanie ziół w leczeniu schorzeń gardła i górnych dróg oddechowych opiera się nie tylko na wieloletnim doświadczeniu, ale także na rosnącej liczbie badań naukowych potwierdzających ich skuteczność i bezpieczeństwo stosowania.