2025-12-11 Artykuły

Rola farmaceuty w leczeniu reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS)

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) jest przewlekłą, postępującą chorobą autoimmunologiczną, w której nieleczony stan zapalny prowadzi do nieodwracalnego niszczenia stawów, inwalidztwa i skrócenia życia. Współczesne leczenie opiera się na strategii T2T (Treat-to-Target – leczenia ukierunkowanego na cel), która wymaga intensywnej farmakoterapii i aktywnego zaangażowania pacjenta. Artykuł przedstawia kluczową rolę farmaceuty w opiece nad pacjentem z RZS, ze szczególnym uwzględnieniem znaczenia wczesnej interwencji w ramach „okna terapeutycznego” (do 3 miesięcy), minimalizowania ryzyka farmakoterapii i zapewnienia wysokiej adherencji.

Obecne wytyczne Europejskiej Ligi Towarzystw Reumatologicznych (European Alliance of Associations for Rheumatology; EULAR) opierają się na strategii leczenia ukierunkowanego na cel (T2T; Treat-to-Target), która wymaga intensywnego monitorowania i regularnej modyfikacji leczenia. Kluczowym elementem tej strategii jest aktywne zaangażowanie pacjenta jako partnera w procesie terapeutycznym. Pacjent musi być w pełni poinformowany o celu leczenia, zaplanowanej ścieżce postępowania prowadzącej do jego osiągnięcia oraz wybranym schemacie leczenia, w tym o potencjalnym ryzyku i korzyściach.

W tym kontekście farmaceuta staje się cennym wsparciem w zespole terapeutycznym. Jego rola wykracza poza wydawanie leków i jest istotna dla realizacji celów T2T, obejmując edukację pacjenta, minimalizowanie obaw związanych z terapią oraz promowanie ścisłego przestrzegania zaleceń na każdym etapie choroby.

  Czytaj pełny tekst

Autor: mgr farm. Beata Rychlewska-Kłaput

Udostępnij:

Data publikacji: 2025-12-11

Źródło: "Lek w Polsce" nr 11/2025

Słowa kluczowe: reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), okno terapeutyczne RZS, leczenie ukierunkowane na cel, leki modyfikujące przebieg choroby (DMARDs), metotreksat, opieka farmaceutyczna w RZS

DOI: 10.57591/Lek.202511.04

1. Smolen JS, Landewé RBM, Bijlsma JWJ, et al. EULAR recommendations for the management of rheumatoid arthritis with synthetic and biological disease-modifying antirheumatic drugs: 2019 update. Ann Rheum Dis. 2020;79(6):685–699. doi:10.1136/annrheumdis-2019-216655.
2. Smolen JS, Landewé RBM, Bijlsma JWJ, et al. EULAR recommendations for the management of rheumatoid arthritis with synthetic and biological disease-modifying antirheumatic drugs: 2022 update. Ann Rheum Dis. 2023;82(1):3–18. doi:10.1136/ard-2022-223356.
3. Rheumatoid Arthritis Clinical Care Standard – for health professionals [Internet]. Australian Rheumatology Association; 2024 [cited 2025 Sep 28]. Available from: https://rheumatology.org.au/Portals/2/Documents/Public/ Professionals/Clinical%20Care%20Standards/RAQS-UPDATE-Clinicians-ACCESS-03-7May24.pdf?ver=2024-05-07-135934-023.
4. Simons G, Kumar K, Wilkins RA, et al. The potential role of community pharmacy staff in reducing patient delay in consulting with symptoms of rheumatoid arthritis: a qualitative study. BMC Rheumatol. 2022;6(1):50.
doi:10.1186/s41927-022-00280-0.
5. Thuyvan P. ASHP Learning Center. Pharmacotherapy Review and Recertification Course: Musculoskeletal and Rheumatic Disorders [Internet]. [cited 2025 Oct 5]. Available from: https://elearning.ashp.org/.
6. Medycyna Praktyczna. Reumatoidalne zapalenie stawów [Internet]. [cited 2025 Oct 2]. Available from: http://www.mp.pl/social/chapter/B16.II.16.1.
7. Medycyna Praktyczna. Choroba zwyrodnieniowa stawów [Internet]. [cited 2025 Oct 2]. Available from: http://www.mp.pl/social/chapter/B16.II.16.13.
8. Barat E, Bouza C, Olry de Labry Lima A, et al. Impact of the Clinical Pharmacist in Rheumatology Practice: A Systematic Review. Healthcare (Basel). 2024;12(15):1463. doi:10.3390/healthcare12151463.
9. UpToDate. Overview of the management of rheumatoid arthritis in adults [Internet]. [cited 2025 Sep 23]. Available from: https://www.uptodate.com/contents/overview-of-the-management-of-rheumatoid-arthritis-in-adults.
10. Arnold MH, Bleasel J, Haq I. Nocebo effects in practice: methotrexate myths and misconceptions. Med J Aust. 2016;205(10):440–442. doi:10.5694/mja16.00965.
11. Australian Commission on Safety and Quality in Health Care. Case study – Optimising rheumatoid arthritis treatment [Internet]. [cited 2025 Oct 7]. Available from: https://learn.nps.org.au/.
12. URPL. Metotreksat – Zalecenia dotyczące unikania potencjalnie śmiertelnych błędów dawkowania podczas stosowania metotreksatu w leczeniu chorób zapalnych [Internet]. [cited 2025 Sep 26]. Available from: https:// archiwum.urpl.gov.pl/sites/default/files/Metotreksat%20Komunikat.pdf.
13. European Medicines Agency. New measures to avoid potentially fatal dosing errors with methotrexate for inflammatory diseases [Internet]. [cited 2025 Oct 2]. Available from: https://www.ema.europa.eu/en/news/new-measures-avoid-potentially-fatal-dosing-errors-methotrexateinflammatory-diseases.
14. Food and Drug Administration. FDA Labeling Change: Oral Methotrexate and Wrong Frequency Dosing Errors [Internet]. [cited 2025 Oct 2]. Available from: https://www.sentinelinitiative.org/news-events/fda-safety-communications-labeling changes/fda-labeling-change-oral-methotrexate-and.
15. Rejestr Produktów Leczniczych. Charakterystyka Produktu Leczniczego Methofill 10 mg tabletki [Internet]. [cited 2025 Oct 13]. Available from: https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/rpl/search/public.
16. Specialist Pharmacy Service (SPS). Methotrexate monitoring [Internet]. [cited 2025 Sep 26]. Available from: https://www.sps.nhs.uk/monitorings/methotrexate-monitoring/.
17. Specialist Pharmacy Service (SPS). Managing interactions with methotrexate [Internet]. [cited 2025 Sep 26]. Available from: https://www.sps.nhs.uk/articles/managing-interactions-with-methotrexate/.
18. Australian Rheumatology Association. Methotrexate [Internet]. [cited 2025 Oct 16]. Available from: https://rheumatology.org.au/For-Patients/Adult-Medication-Information/H-M/Methotrexate#1990370-what-precautions-are-necessary.
19. Shea B, Swinden MV, Ghogomu ET, et al. Folic acid and folinic acid for reducing side effects in patients receiving methotrexate for rheumatoid arthritis. Cochrane Database Syst Rev. 2013;2013(5):CD000951. doi:10.1002/14651858.CD000951.pub2.
20. Specialist Pharmacy Service (SPS). Using folic acid with methotrexate in rheumatoid arthritis [Internet]. [cited 2025 Sep 26]. Available from: https://www.sps.nhs.uk/articles/using-folic-acid-with-methotrexatein-rheumatoid-arthritis/.
21. Bianchi G, Caporali R, Todoerti M, Mattana P. Methotrexate and Rheumatoid Arthritis: Current Evidence Regarding Subcutaneous Versus Oral Routes of Administration. Adv Ther. 2016;33(3):369–378. doi:10.1007/s12325-016-0295-8.
22. UpToDate. Use of methotrexate in the treatment of rheumatoid arthritis [Internet]. [cited 2025 Sep 23]. Available from: https://www.uptodate.com/contents/use-of-methotrexate-in-the-treatment-of-rheumatoid-arthritis.
23. Anastasilaki E, Vyzantiadis TA, Mamoulakis C, et al. Glucocorticoid-induced osteoporosis: an overview with focus on its prevention and management. Horm (Athens). 2023;22(4):611–622. doi:10.1007/s42000-023-00491-1.
24. Hayes KN, et al. When to Start and Stop Bone-Protecting Medication for Preventing Glucocorticoid-Induced Osteoporosis. Front Endocrinol (Lausanne). 2021;12:782118. doi:10.3389/fendo.2021.782118.
25. Angeli A, Guglielmi G, Dovio A, et al. High prevalence of asymptomatic vertebral fractures in post-menopausal women receiving chronic glucocorticoid therapy: A cross-sectional outpatient study. Bone. 2006;39(2):253–259. doi:10.1016/j.bone.2006.02.005.
26. Głuszko P, Franek E, Pluskiewicz W, et al. Guidelines for the diagnosis and management of osteoporosis in Poland. Update 2022. Endokrynol Pol. 2023;74(1):5–15. doi:10.5603/EP.a2023.0012.
27. Groenendijk I, van Wijngaarden JP, Vliet Vlieland TPM, van Schoor NM, Lips P, de Groot LCPGM. High versus low dietary protein intake and bone health in older adults: a systematic review and meta-analysis. Comput Struct Biotechnol J. 2019;17:1101–1112. doi:10.1016/j.csbj.2019.07.005.
28. Ministerstwo Zdrowia. Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 17 września 2025 r. w sprawie wykazu refundowanych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych na 1 października 2025 r.[Internet]. [cited 2025 Oct 13]. Available from: https://www.gov.pl/web/zdrowie/obwieszczenie-ministra-zdrowia-zdnia-17-wrzesnia-2025-r-w-sprawie-wykazu-refundowanych-lekowsrodkow-spozywczych-specjalnego-przeznaczenia-zywieniowegooraz-
wyrobow-medycznych-na-1-pazdziernika-2025-r.
29. UpToDate. Treatment of rheumatoid arthritis in adults resistant to initial conventional synthetic (nonbiologic) DMARD therapy [Internet]. [cited 2025 Oct 13]. Available from: https://www.uptodate.com/contents/treatment-of-rheumatoid-arthritis-in-adults-resistant-to-initialconventional-synthetic-nonbiologic-dmard-therapy.
30. Ytterberg SR, Bhatt DL, Mikuls TR, et al. Cardiovascular and cancer risk with tofacitinib in rheumatoid arthritis. N Engl J Med. 2022;386(4):316–326. doi:10.1056/NEJMoa2109927.
31. Saevarsdottir S, Wedrén S, Seddighzadeh M, et al. Patients with early rheumatoid arthritis who smoke are less likely to respond to treatment with methotrexate and tumor necrosis factor inhibitors: observations from the Epidemiological Investigation of Rheumatoid Arthritis and the Swedish Rheumatology Register cohorts. Arthritis Rheum. 2011;63(1):26–36. doi:10.1002/art.27758.
32. Floris A, Piga M, Mangoni AA, et al. Current smoking predicts inadequate response to methotrexate monotherapy in rheumatoid arthritis patients naïve to DMARDs. Medicine (Baltimore). 2021;100(17):e25481. doi:10.1097/MD.0000000000025481.
33. Abuhelwa AY, Foster DJR, Upton RN, et al. Association between obesity and remission in rheumatoid arthritis patients treated with disease-modifying anti-rheumatic drugs. Sci Rep. 2020;10(1):18634. doi:10.1038/s41598-020-75673-7.
34. Dey M, van Mulligen E, Hazes JMW, et al. The association between increased body mass index and response to conventional synthetic disease-modifying anti-rheumatic drug treatment in rheumatoid arthritis: results from the METEOR database. Rheumatology (Oxford). 2022;61(2):713–722. doi:10.1093/rheumatology/keab389.
35. Schulman E, Bartlett SJ, Sokka T, et al. Overweight, obesity, and the likelihood of achieving sustained remission in early rheumatoid arthritis: results from a multicenter prospective cohort study. Arthritis Care Res (Hoboken). 2018;70(8):1185–1191. doi:10.1002/acr.23457.
36. Crowson CS, Matteson EL, Davis JM, Gabriel SE. Contribution of obesity to the rise in incidence of rheumatoid arthritis. Arthritis Care Res (Hoboken). 2013;65(1):71–77. doi:10.1002/acr.21660.
37. Veldhuijzen van Zanten JJCS, Rouse PC, Hale ED, et al. Perceived barriers, facilitators and benefits for regular physical activity and exercise in patients with rheumatoid arthritis: a review of the literature. Sports Med. 2015;45(10):1401–1412. doi:10.1007/s40279-015-0363-2.
POWRÓT
reklama Baner_prawy_ZALOGU-SIE
...
Info
Najczęściej czytane
Redaktor poleca
GP

Na skróty

Informacje

Copyright © Medyk sp. z o.o