Witaminy z grupy B, zwłaszcza tiamina (B₁), pirydoksyna (B₆) i kobalamina (B₁₂), odgrywają kluczową rolę w funkcjonowaniu układu nerwowego. Synergistyczne działanie tych witamin może być skuteczne w leczeniu różnych schorzeń układu nerwowego, takich jak neuropatia, demencja i depresja. Kombinacja tych witamin może pomóc w łagodzeniu bólu, poprawie funkcjonowania nerwów i regeneracji uszkodzonych nerwów. Badania wykazały, że długotrwałe podawanie witamin B może prowadzić do redukcji dolegliwości bólowych i poprawy struktury włókien nerwowych. Witaminy B₁, B₆ i B₁₂ działają synergistycznie, co oznacza, że ich łączne działanie jest większe niż suma ich indywidualnych efektów. 

W łacińskich nazwach roślin dość często możemy zaobserwować odwołania do zwierząt lub innych roślin. Motywacją autorów był najczęściej wygląd zewnętrzny, charakterystyczne zachowanie lub właściwości smakowe danej rośliny. Przykładami takich nazw są: Humulus lupulus „chmiel zwyczajny” Vaccinium myrtillus „borówka czernica”.

Humulus lupulus „chmiel zwyczajny”

Wyraz humulus nie jest rdzennie łaciński. Nazwa, spotykana m.in. u św. Hildegardy z Bingen, została zaczerpnięta prawdopodobnie z dolnoniemieckiego homele, humle, ta zaś ze starosłowiańskiego chmel.  Inna teoria głosi, że pochodzi ona od starofrankońskiego wyrazu humilo „macać dookoła”, co odpowiada zachowaniu się wijących się łodyg rośliny z haczykowato wygiętymi włoskami czepiającymi się wszelkich napotkanych na drodze przeszkód. Łaciński wyraz lupulus „wilczek” jest zdrobnieniem od lupus „wilk”. Być może to łacińskie określenie wzięło się stąd, iż dawniej wierzono, że kłębowisko chmielowych pędów oplatając inne rośliny, dusi je niczym wilk swoje ofiary.

Produkty pszczele od tysiącleci wykorzystywane są w leczeniu różnorodnych schorzeń. Oprócz miodu zalicza się do nich: pyłek kwiatowy, propolis, mleczko pszczele, jad pszczeli oraz wosk. Miód posiada właściwości przeciwzapalne, przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe i przeciwgrzybicze. Tradycyjnie stosowany jest w łagodzeniu objawów przeziębienia, wzmacnianiu odporności organizmu oraz wspieraniu procesu gojenia ran. Mleczko pszczele natomiast wykazuje działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne, wspiera układ krążenia, regulując ciśnienie krwi oraz poziom cholesterolu i lipidów. Obecnie miód i inne produkty pszczele zajmują istotne miejsce zarówno w ziołolecznictwie, jak i w nowoczesnych terapiach. Ze względu na niedużą liczbę badań klinicznych ich zastosowanie we współczesnej medycynie bywa ograniczone. Jednak rosnące zainteresowanie produktami pszczelimi daje nadzieję, że w przyszłości zajmą one należne im miejsce we wspomaganiu leczenia.

Wątroba i przewód pokarmowy stanowią kluczowe elementy układu trawiennego, a ich prawidłowe funkcjonowanie jest niezbędne dla zdrowia całego organizmu. Współczesny styl życia charakteryzujący się nieregularnym odżywianiem, nadmiernym spożyciem tłustych pokarmów oraz stresem sprzyja rozwojowi licznych dolegliwości trawiennych. Szczególnie w okresie świątecznym, gdy spożywamy obfite i ciężkostrawne posiłki, nasze narządy trawienne narażone są na zwiększone obciążenie.

Wśród najczęstszych problemów zdrowotnych dotykających wątrobę wymienia się niealkoholową stłuszczeniową chorobę wątroby, która staje się globalnym problemem zdrowotnym, dotyczącym ok. 25% populacji światowej. Schorzenie to charakteryzuje się nadmierną akumulacją tłuszczu w hepatocytach i może prowadzić do poważniejszych powikłań, w tym marskości wątroby. Dodatkowo wątroba narażona jest na uszkodzenia wynikające z przewlekłego stresu oksydacyjnego oraz procesów zapalnych.

Zamawianie leków bez recepty oraz suplementów diety w aptekach internetowych zyskuje w ostatnich latach na popularności. Jak podaje Główny Inspektorat Farmaceutyczny, Polacy zostawiają w aptekach internetowych już ponad 3 mld zł rocznie. Taka forma zakupu medykamentów w okresie zimowym może też być ryzykowne. Niskie, w tym minusowe temperatury, mogą negatywnie wpływać na skuteczność i bezpieczeństwo leków oraz suplementów diety, szczególnie tych dostarczanych do automatów paczkowych. Ważne więc, aby zarówno pacjenci, jak i dostawcy leków zwracali szczególną uwagę na warunki, w jakich trzymane i przewożone są farmaceutyki, bo od tego zależą ich właściwości terapeutyczne.

– (...) Preparaty narażone na działanie niskich, w szczególności ujemnych temperatur, mogą ulegać zmianom fizykochemicznym wpływającym na ich stabilność. – tłumaczy mgr farm. Sylwia Baranowska-Skoneczna z Pharmalink, firmy logistycznej specjalizującej się w transporcie leków. – Szczególnie wrażliwe na niskie temperatury są produkty zawierające znaczną ilość wody, w których może dochodzić do krystalizacji, a także probiotyki zawierające żywe kultury bakterii, podatne na zniszczenie w nieodpowiednich warunkach termicznych. Z tego względu podczas zakupów online istotne jest zwracanie uwagi na sposób transportu i zabezpieczenia przesyłek, zwłaszcza gdy dostawa odbywa się na dużą odległość lub w okresach niskich temperatur.

Według rządowego Rejestru Aptek oraz GUS niemal 2 mln (1,8 mln) mieszkańców nie ma apteki na terenie swojej gminy. Z kolei ok. 400 tys. osób nie ma nawet dostępu do punktu aptecznego. Z przeprowadzone w kwietniu 2025 r. ogólnopolskiego badania Koalicji „Na pomoc niesamodzielnym” oraz Instytutu Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej wynika, że 90% respondentów w wieku 56+ oczekiwałoby apteki dyżurującej w najbliższej okolicy. Z kolei 80% wszystkich badanych przy wyborze apteki kieruje się kryterium odległości. Według danych GUS jedynie ok. 2,2% aptek w Polsce pełni stałe dyżury nocne, co oznacza niespełna 250 placówek na prawie 12 tys. aptek. 

– To dramatycznie niski wskaźnik – w wielu krajach europejskich dostęp do apteki 24h jest normą, a u nas staje się luksusem – mówi Piotr Zadrożny, wiceprezes Związku Pracodawców Farmacja (ZPF).

Na przykład w Warszawie planowane jest obecnie zamknięcie jedynej apteki całodobowej działającej na Ursynowie. Stolica dysponuje niewielką, nierównomiernie rozmieszczoną siecią takich aptek. Zamknięcie wspomnianej apteki oznacza, że mieszkańcy Ursynowa i Wilanowa zostaną zmuszeni do korzystania z placówek nawet 5–6 km dalej. W stolicy i województwie mazowieckim dyżurują w sumie 33 apteki całodobowe.

Nowoczesna farmacja to nie sprzedaż leków, ale realna praca z pacjentem w sytuacjach nagłych. W przypadku antykoncepcji awaryjnej farmaceuta: ocenia czas, jaki upłynął od zdarzenia, wyjaśnia mechanizm działania i skuteczność leku, wskazuje bezpieczne opcje postępowania, przekazuje jasne zalecenia na kolejne dni. To nie jest „wydanie tabletki”. To interwencja zdrowotna, oparta na wiedzy, procedurach i odpowiedzialności zawodowej.

– Wprowadzenie antykoncepcji awaryjnej dostępnej na receptę farmaceutyczną wymaga wdrożenia zoptymalizowanej procedury wydawania leków oraz odpowiedniego przygotowania personelu, a także samej apteki. Jeśli z jakiegokolwiek powodu apteka nie może świadczyć tej usługi, pacjentka powinna zostać skierowana do innej placówki medycznej, która może zaoferować odpowiednią pomoc – podkreśla dr hab. n. med. i n. o zdr. Piotr Merks, ekspert kampanii Poranek Po, Przewodniczący Związku Zawodowego Pracowników Farmacji.

Temperatury spadające poniżej –10°C w ciągu dnia, intensywne opady śniegu i oblodzone chodniki sprawiają, że zima staje się realnym zagrożeniem dla zdrowia. W takich warunkach organizm walczy nie tylko z zimnem, ale też z ryzykiem odmrożeń, hipotermii i urazów po upadkach.

– Mróz szczególnie w połączeniu z wiatrem prowadzi do wychłodzenia organizmu, uruchamia w organizmie mechanizmy obronne, których celem jest ochrona najważniejszych narządów wewnętrznych. Odbywa się to kosztem części obwodowych ciała, takich jak palce rąk i stóp, nos, uszy czy skóra twarzy. Przy długiej ekspozycji na niską temperaturę dochodzi do zwężenia naczyń krwionośnych, pogorszenia ukrwienia tkanek i zwiększonego ryzyka odmrożeń oraz hipotermii. To proces powolny, często niezauważalny na początku, ale potencjalnie bardzo groźny – mówi lek. Piotr Grzyb, internista enel-med.

Ekspert podkreśla, że szczególnie narażone są osoby starsze, dzieci, chorujący przewlekle, osoby uzależnione od alkoholu lub narkotyków oraz wszyscy, którzy spędzają dużo czasu na zewnątrz. W mroźne dni organizm szybciej traci ciepło, a jednocześnie zużywa więcej energii, by utrzymać prawidłową temperaturę ciała. Jeśli do tego dojdzie odwodnienie, zmęczenie lub alkohol, ryzyko poważnych konsekwencji gwałtownie rośnie.

Choroby serca i układu krążenia pozostają główną przyczyną zgonów w Unii Europejskiej. Z ich powodu rocznie umiera ok. 1,7 mln osób. Komisja Europejska chce walczyć z tym problemem i przedstawia strategię dla zdrowia sercowo-naczyniowego. Dokument ma wyznaczać wspólne standardy leczenia i profilaktyki oraz wzmacniać krajowe polityki zdrowotne. Jednym z najważniejszych celów jest poprawa wczesnego wykrywania problemów zdrowotnych i wyrównanie różnic między krajami w dostępie do leczenia. W dokumencie EU cardiovascular health plan: the Safe Hearts Plan (opublikowanym w grudniu) stwierdzono, że choroby układu krążenia pozostają największym wyzwaniem dla zdrowia publicznego w UE, pomimo postępów w ich profilaktyce i leczeniu. Są główną przyczyną zgonów i niepełnosprawności w Unii Europejskiej. Dotykają ok. 62 mln osób i zabierają 1,7 mln ludzkich istnień rocznie. Koszt ekonomiczny, jaki się z nimi wiąże, przekracza 282 mld euro rocznie, z czego 47 mld euro wynika z utraconej produktywności.

Dokument wskazuje, że bez zdecydowanych i skoordynowanych działań w Unii Europejskiej obciążenie chorobami układu krążenia będzie rosło. W strategii cytowane są międzynarodowe badania, które szacują, że między 2025 a 2050 r. częstość występowania takich schorzeń globalnie może wzrosnąć o 90%, a liczba zgonów o 73,4%.

Fruktoza jest głównym cukrem obecnym w owocach. W przeciwieństwie do glukozy nie jest bezpośrednio wykorzystywana jako źródło energii przez komórki organizmu, a metabolizowana w wątrobie, jelitach oraz nerkach do glukozy, mleczanu lub kwasów tłuszczowych. Nadmierne spożycie fruktozy, szczególnie z przetworzonej żywności i słodkich napojów, wiąże się z negatywnymi skutkami zdrowotnymi – prowadzi do pogorszenia profilu lipidowego, zwiększa ryzyko otyłości i cukrzycy typu 2. Umiarkowane spożycie fruktozy z całych owoców jest uważane za bezpieczne, ponieważ błonnik spowalnia wchłanianie cukru, ale soki owocowe czy suszone owoce są bardziej skoncentrowane i należy je spożywać ostrożnie [1].

W pracy opublikowanej we wrześniu 2025 r. w czasopiśmie Redox Biology [2] naukowcy z Uniwersytetu Wiedeńskiego zaprezentowali wyniki badań wykazujących, że fruktoza może także negatywnie wpływać na układ odpornościowy. Wykazali, że powoduje ona nadmierną reakcję komórek układu odpornościowego (monocytów) na toksyny bakteryjne poprzez pobudzenie receptorów zapalnych typu Toll 2 (TLR2). Nawet krótkotrwałe spożycie może zwiększać ryzyko infekcji, szczególnie u osób z zaburzeniami metabolicznymi.

Dla branży farmaceutycznej okres od Black Friday nawet do połowy stycznia to szczególny czas. Wiele wolnych dni może sprawić, że dostęp do aptek, będzie nieco utrudniony. Pacjenci o tym doskonale wiedzą i wielu z nich już z wyprzedzeniem kupuje leki, które przyjmują na stałe. Grudzień to także miesiąc, kiedy system logistyczny notuje szczególną aktywność – liczba przesyłek często właśnie w tym miesiącu osiąga apogeum. Także europejskie audyty i analizy wskazują na utrzymującą się wrażliwość łańcuchów dostaw leków i działania regulacyjne ukierunkowane na poprawę odporności systemu. To dodatkowo zwiększa znaczenie planowania zapasów na poziomie aptek.

Od 1 stycznia 2026 r. refundacją zostaną objęte 24 nowe terapie, w tym:

• 9 terapii onkologicznych,
• 15 terapii nieonkologicznych,
• 8 terapii dedykowanych chorobom rzadkim.

Siedemnaście z tych terapii znajduje się w programach lekowych, a siedem to kategoria refundacyjna apteczna. Jedna terapia o wysokim poziomie innowacyjności będzie finansowana w ramach subfunduszu TLI. Ponadto od 1 stycznia 2026 r. refundacją objęte zostaną pierwsze odpowiedniki leków oryginalnych we wszystkich kategoriach dostępności refundacyjnej. 

W 1963 r. Wrocław doświadczył epidemii ospy prawdziwej. Epidemia rozpoczęła się 17 lipca i zakończyła 19 listopada, obejmując 99 osób i powodując 7 zgonów. Działania przeciwepidemiczne polegały na: izolacji, szczepieniach i kwarantannie. Epidemia została opanowana przy minimalnych stratach dzięki solidarności i zaangażowaniu mieszkańców Wrocławia oraz skutecznym działaniom władz.

Melatonina odgrywa ważną rolę w cyklu snu i czuwania, a jej naturalny poziom we krwi jest najwyższy w nocy. Syntetyczne wersje tego hormonu są stosowane pomocniczo w leczeniu zaburzeń snu, w tym związanych ze zmianą stref czasowych czy pracą zmianową; ogólnie mają przynieść ulgę w bezsenności. Melatonina jest generalnie uważana za bezpieczną do krótkotrwałego stosowania, a jej suplementy są powszechnie dostępne. Jednak długotrwałe stosowanie melatoniny może powodować poważne zagrożenia dla zdrowia.

Wyniki wstępnych badań zaprezentowanych podczas konferencji American Heart Association's Scientific Sessions 2025, która odbywała się od 7 do 10 listopada w Nowym Orleanie (USA), wskazują, że dorośli z przewlekłą bezsennością stosujący melatoninę przez rok lub dłużej byli bardziej narażeni na rozwój niewydolności serca, hospitalizację z powodu niewydolności serca i śmierć z dowolnej przyczyny w porównaniu z osobami, które nie przyjmowały tego hormonu [1]. Konferencja American Heart Association jest wiodącym międzynarodowym wydarzeniem poświęconym aktualnościom z zakresu nauk kardiologicznych i badań klinicznych.

Kolejną bardzo ciekawą grupę łacińskich nazw roślin stanowią te utworzone od nazwisk lub posiadające nazwiska botaników, lekarzy, znanych postaci albo bliskich autorowi. Nazwy te były szczególnie popularne w XIX i XX w.

Przykłady: Magnolia officinalis „magnolia lekarska”

Nazwa rodzaju „magnolia” została wprowadzona przez Charlesa Plumiera (1646–1704) na cześć francuskiego botanika Pierre’a Magnola (1637–1715). Plumier był prekusorem w nadawaniu roślinom nazw pochodzących od nazwisk wybitnych osobistości. Pierre Magnol urodził się w Montpellier i z tym miastem był związany przez całe życie. Stał się jednym z największych botaników swoich czasów, dokonując klasyfikacji roślin na rodziny, przez co ustalił pokrewieństwo pomiędzy gatunkami. Magnolia officinalis to drzewo średniej wielkości, dorastające do wysokości 15–20 m. W środowisku naturalnym występuje rzadko, głównie w Chinach, w lasach na wysokości 2000–2500 m n.p.m. Drzewa z tego rodzaju uprawiane są jako rośliny ozdobne ze względu na ich duże, piękne kwiaty. W Chinach ich marynowane płatki stosuje się do przyprawiania ryżu.