Dość liczną grupę wśród łacińskich nazw roślin stanowią te, w których pojawiają się określenia toponimiczne tworzone od nazw geograficznych dla podkreślenia, gdzie dana roślina występuje.Termin „toponim” jest złożeniem dwóch greckich słów: τόπος (topos) „miejsce” i ὄνομα (onoma) „imię, nazwa”. Greckie τοπώνυμον (toponymon) oznaczało dosłownie „nazwa miejsca”. W nazwach roślin pojawiają się toponimy w zlatynizowanej formie, najczęściej przymiotnika, np. arabicus „arabski”, chinensis/sinensis „chiński”, iaponicus/japonicus „japoński”, zeylanicus „cejloński” etc. Przymiotnik łaciński występuje w trzech rodzajach, stąd zależnie od rodzaju rzeczownika poprzedzającego przymiotnik, może on zamiast -us (rodzaj męski) przybierać końcówkę -a dla rodzaju żeńskiego, np. arabica, lub dla rodzaju nijakiego końcówkę -um np. arabicum albo -e zamiast -is (rodzaj męski i żeński), np. sinense.

Dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum L.) od wielu lat znajduje zastosowanie w medycynie tradycyjnej oraz współczesnej fitoterapii. Roślina ta zawiera liczne związki bioaktywne, takie jak hiperycyna i hiperforyna, którym przypisuje się szerokie spektrum właściwości prozdrowotnych. Do najważniejszych należą działania: przeciwbakteryjne, spazmolityczne oraz łagodzące dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Szczególne znaczenie kliniczne ma jednak udokumentowany potencjał przeciwdepresyjny preparatów z dziurawca, dzięki czemu są one powszechnie stosowane w terapii lekkich i umiarkowanych epizodów depresyjnych. Mechanizm działania przeciwdepresyjnego ekstraktów z dziurawca obejmuje przede wszystkim hamowanie wychwytu zwrotnego serotoniny, dopaminy i noradrenaliny, co prowadzi do zwiększenia ich dostępności w ośrodkowym układzie nerwowym. W literaturze wskazuje się także na możliwość modulowania neuroplastyczności oraz działania przeciwutleniającego, co może dodatkowo wspierać efekt terapeutyczny. Ze względu na dobrą tolerancję i naturalne pochodzenie preparatów wielu pacjentów chętnie stosuje terapię dziurawcem. Należy jednak podkreślić ryzyko licznych interakcji lekowych, wynikających głównie z indukcji enzymów cytochromu P450 i glikoproteiny P, co ogranicza stosowanie dziurawca u osób przyjmujących inne leki wymagające stabilnych stężeń terapeutycznych.

Zespół metaboliczny (ZM) to zbiór czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych i cukrzycy typu 2. Leczenie ZM jest trudne, dlatego poszukuje się nowych, skutecznych i nietoksycznych metod. Kompleks na bazie makrocząsteczek polisacharydowych może odgrywać istotną rolę w leczeniu ZM. Działa on na poziomie jelita, tworząc żel o wysokiej lepkości, który zmniejsza wchłanianie węglowodanów i tłuszczów, kontrolując poposiłkowy szczyt glikemiczny. Badania wykazały, że  poprawia kontrolę glikemii, redukuje masę ciała i poprawia profil lipidowy. Może być cennym uzupełnieniem terapii ZM, szczególnie w połączeniu z dietą i zmianą stylu życia.

Zaburzenia owulacji, często związane z wieloczynnikowymi zmianami hormonalnymi i metabolicznymi, mogą prowadzić do niepłodności. Ciężkie postaci endometriozy, jak również  przedwczesna niewydolność jajników (POI: premature ovary insufficiency) nie mogą zostać całkowicie wyleczone za pomocą samej farmakoterapii. Interwencje ziołowe, choć nie zastępują leczenia farmakologicznego, mogą stanowić jego istotne uzupełnienie. Naturalne produkty, takie jak stosowane w dolegliwościach dotyczących endometriozy, dzieli są na trzy kategorie: ekstrakty ziołowe, specyficzne bioaktywne związki pochodzenia roślinnego oraz chińskie ziołolecznictwo. W produktach ziołoleczniczych całość surowca roślinnego lub jego standaryzowany ekstrakt traktuje się jako złożoną mieszaninę terapeutyczną, bez definiowania substancji czynnej farmaceutycznie (API: Active Pharmaceutical Ingredient). Efekt farmakologiczny ziół jest wypadkową synergistycznego działania wielu różnych związków chemicznych obecnych w roślinie. Dowody naukowe na skuteczność ziół w odwróceniu samej przyczyny przedwczesnej niewydolności jajników (POI), czyli przywróceniu ich funkcji, są ograniczone  do badań obserwacyjnych.

„Przekąskowy” model żywienia dzieci, z rosnącym udziałem żywności wysokoprzetworzonej, sprzyja nadmiarowi energii przy niskiej gęstości odżywczej diety. Może to prowadzić do luk w podaży mikroskładników ważnych dla wzrastania, odporności i rozwoju układu nerwowego, szczególnie u dzieci odżywianych wybiórczo lub z obniżonym apetytem. Omówiono konsekwencje częstego spożywania słodkich i słonych przekąsek oraz znaczenie witamin A, B, C, D, E i żelaza w rozwoju dziecka. Podkreślono praktyczne interakcje (witamina C – wchłanianie żelaza, witamina A – metabolizm żelaza). Zaproponowano podejście diet-first uzupełniane bezpieczną, celowaną suplementacją (witamina D profilaktycznie, żelazo według wskazań).

Alergie układu oddechowego najczęściej kojarzone są z okresem wiosenno-letnim i ekspozycją na pyłki roślin. Tymczasem objawy alergicznego nieżytu nosa mogą utrzymywać się lub nasilać również zimą, głównie z powodu alergenów całorocznych oraz wczesnego pylenia drzew. Artykuł omawia najważniejsze przyczyny tzw. zimowej alergii oraz praktyczne możliwości farmakoterapii z wykorzystaniem bilastyny, furoinianu mometazonu  oraz donosowego połączenia olopatadyny z furoinianem mometazonu.

Choroby nowotworowe stanowią jedno z najpoważniejszych wyzwań zdrowotnych współczesnego świata. Najnowsze dane wskazują, że każdego roku na świecie diagnozuje się ok. 20 mln nowych przypadków nowotworów, a ponad 50 mln osób żyje co najmniej 5 lat po rozpoznaniu choroby – co pokazuje jednocześnie skalę zachorowań i postęp w leczeniu oraz diagnostyce. Do najczęściej diagnozowanych nowotworów należą: nowotwory płuca, rak piersi, rak jelita grubego, rak prostaty, rak żołądka oraz inne typy, takie jak rak wątroby, tarczycy czy szyjki macicy.

– Podejrzenie choroby nowotworowej może być dla pacjenta trudnym doświadczeniem. Pytania o leczenie i ścieżkę terapeutyczną są całkowicie naturalne – mówi dr n. med. Łukasz Strzępek, ordynator Oddziału Chirurgii Ogólnej i Onkologicznej w Szpitalu św. Rafała w Krakowie Scanmed. – Dlatego tak ważne jest, aby pacjent od samego początku miał jasno określoną ścieżkę diagnostyczną i terapeutyczną oraz poczucie, że nie jest w tej sytuacji sam.

Leczenie onkologiczne to złożony, wieloetapowy proces wymagający współpracy wielu specjalistów oraz indywidualnego podejścia do każdego pacjenta.

Na całym świecie liczba osób z przewlekłą chorobą nerek nadal rośnie, a prognozy wskazują, że w ciągu 15 lat będzie to piąta najczęstsza przyczyna zgonów. W Polsce na PChN choruje już ponad 4,7 mln osób, a ok. 38 000 z nich znajduje się w 4. lub 5. stadium choroby i nie korzysta z dializoterapii. Terapia z użyciem ketoanalogów aminokwasów może znacząco opóźnić konieczność dializ, ale kluczowe dla jej skuteczności jest jednoczesne stosowanie diety niskobiałkowej. Od lipca 2025 r. pacjenci z przewlekłą chorobą nerek (PChN) znacznie łatwiej mogą rozpocząć terapię ketoanalogami aminokwasów w ramach programu lekowego.

– Ketoanalogi aminokwasów to nie jedynie uzupełnienie diety, ale leczenie, które jest skuteczne, gdy jest wdrożone w połączeniu z dietą z niską zawartością białka. Takie postępowanie to realna szansę na spowolnienie postępu choroby, poprawę jakości życia chorych oraz odroczenie momentu rozpoczęcia dializoterapii – podkreśla prof. Magdalena Krajewska, konsultant krajowa w dziedzinie nefrologii oraz była prezes Polskiego Towarzystwa Nefrologicznego.

Najnowsze dane Centrum e-Zdrowia potwierdzają trend wzrostowy zachorowań na grypę i zakażeń RSV. Szczyt sezonu jest jeszcze przed nami, gdyż ferie zimowe to czas, który wyjątkowo sprzyja rozprzestrzenianiu się wirusów. Wzmożone podróże, tłok w miejscach publicznych oraz liczne spotkania w rodzinnym gronie stwarzają idealne warunki do przenoszenia infekcji.

Wskaźniki zachorowań na grypę wzrosły gwałtownie w drugiej połowie grudnia 2025 r. z 38 przypadków na 100 tys. mieszkańców do 109 przypadków, a to wszystko w ciągu dwóch tygodni. Choć w kolejnych tygodniach obserwowano niewielki spadek (89 przypadków na 100 tys. mieszkańców w 1. tygodniu 2026 r.),  to w ciągu zaledwie pięciu tygodni na grypę zachorowało ok. 170 tysięcy osób. Wysoki poziom zachorowań przekłada się na zwiększone obciążenie systemu, w szczególności podstawowej opieki zdrowotnej oraz oddziałów chorób zakaźnych. Lekarze zwracają uwagę na rosnącą liczbę powikłań pogrypowych, takich jak zapalenie płuc czy zaostrzenia chorób przewlekłych, zwłaszcza u osób starszych, dzieci oraz pacjentów z obniżoną odpornością. W tej sytuacji szczególnego znaczenia nabiera szybkie rozpoznanie choroby. Do najczęstszych objawów grypy, których nie należy lekceważyć, należą: wysoka gorączka, bóle mięśni i stawów, ból głowy oraz silne osłabienie. Często występują także kaszel, ból gardła i katar.

W opublikowanych przez Polskie Towarzystwo Diabetologiczne (PTD) najnowszych wytycznych klinicznych na rok 2026 szczególną uwagę poświęcono zastosowaniu systemów ciągłego monitorowania stężenia glukozy (CGM). Po raz pierwszy systemy CGM zostały oficjalnie zalecone pacjentom stosującym pojedyncze wstrzyknięcia insuliny oraz doustne leki przeciwhiperglikemiczne. 

Systemy CGM są obecnie zalecane jako narzędzie samokontroli wspomagające osiąganie celów terapeutycznych nie tylko przy stosowaniu intensywnej insulinoterapii, ale także u osób leczonych pojedynczymi wstrzyknięciami insuliny, doustnymi lekami przeciwhiperglikemicznymi oraz/lub agonistami receptora GLP-1 i/lub GIP/GLP-1. Dostęp do CGM w tych grupach pacjentów pozwala lepiej rozumieć reakcje organizmu na leki, dietę i aktywność fizyczną, a także szybciej identyfikować nieprawidłowości w zmianach poziomu glukozy – zanim dojdzie do rozwoju powikłań.

Niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT), kwas α-linolenowy ALA i linolowy LA stanowią niezwykle ważne składniki diety człowieka. Ich jedynym źródłem jest pożywienie, ponieważ nie mogą być syntetyzowane w organizmie. Po spożyciu kwas ALA jest przekształcany w kwasy tłuszczowe omega-3: kwas eikozapentaenowy (EPA), dokozaheksaenowy (DHA) i dokozapentaenowy (DPA).  Stopień konwersji ALA do EPA, DPA i DHA jest niski, około kilku procent, ale wzrasta u kobiet podczas ciąży i laktacji. DHA jest kluczowym składnikiem lipidów strukturalnych błon, zwłaszcza fosfolipidów w tkance nerwowej i siatkówce oka. Natomiast EPA stabilizuje jego obecność w błonach komórek nerwowych, jest także prekursorem syntezy wielu ważnych substancji biologicznie czynnych, które uczestniczą w regulacji ciśnienia krwi, czynności nerek, krzepnięciu krwi, reakcjach zapalnych i immunologicznych oraz innych funkcjach w tkankach; mogą wpływać na metabolizm komórkowy, transdukcję sygnału i regulację ekspresji genów. Kwasy omega-3 wpływają na prawidłowy rozwój w okresie prenatalnym, odgrywają kluczową rolę w rozwoju siatkówki i mózgu u niemowląt i małych dzieci, w dojrzewaniu układu nerwowego i rozwoju funkcji poznawczych. Stanowią ważny element w profilaktyce i leczeniu otyłości oraz cukrzycy, wykazują działanie kardioprotekcyjne i przeciwzapalne.

Interwencje ziołowe u kobiet w wieku rozrodczym mogą stanowić istotne uzupełnienie farmakoterapii zespołu policystycznych jajników (PCOS: polycystic ovary syndrome), na co wskazują badania przedkliniczne i kliniczne. Wstępne dowody na równoważne i/lub wspomagające efekty leczenia znaleziono dla dwóch leków farmaceutycznych (bromokryptyny i klomifenu) i trzech leków ziołowych w leczeniu hiperprolaktynemii (Vitex agnus castus), niepłodności i indukcji owulacji (Cimicifuga racemosa i  Tribulus terrestris). Zbiorcza analiza danych wskazuje na akceptowalną jakość dowodów dla Vitex agnus castus i klomifenu w leczeniu niepłodności i indukcji owulacji oraz Cimicifuga racemosa i Tribulus terrestris w leczeniu rzadkich miesiączek/braku miesiączki i niepłodności związanych z PCOS. Co również istotne, pośrednio na prozdrowotną rolę diety warzywno-owocowej wskazuje wykryty u kobiet z PCOS niski indeks fitochemikaliów dietetycznych (DPI: dietary phytochemical index). Dane wskazujące na skuteczność ziół Tribulus terrestris, Glycyrrhiza spp. stosowanych samodzielnie lub w połączeniu z innymi środkami są obiecujące, niemniej jednak jest to wczesna faza badań.