Wydział Farmaceutyczny oraz Wydział Nauk o Zdrowiu Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, we współpracy z Instytutem Ochrony Zdrowia, zapraszają na konferencję „Apteka w czasie wojny i kryzysu. Farmaceuci jako element odporności państwa”, która odbędzie się 16 kwietnia 2026 r. w siedzibie Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

W obliczu rosnących zagrożeń oraz zmieniającej się sytuacji bezpieczeństwa w Europie coraz większego znaczenia nabiera odporność systemu ochrony zdrowia. Doświadczenia związane z wojną w Ukrainie pokazały, jak łatwo mogą zostać zakłócone łańcuchy dostaw leków i sprzętu medycznego oraz jak ważną rolę w zapewnieniu ciągłości terapii odgrywają farmaceuci.

Podczas konferencji eksperci będą dyskutować o roli aptek w sytuacjach kryzysowych – nie tylko jako miejsc wydawania leków, ale także punktów utrzymania ciągłości terapii, wsparcia pacjentów, zarządzania zapasami oraz źródeł informacji dla społeczeństwa w czasie przeciążenia systemu ochrony zdrowia.

W programie zaplanowano wystąpienia i debaty z udziałem przedstawicieli kluczowych instytucji i środowisk eksperckich, m.in. Ministerstwa Zdrowia, Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, Głównego Inspektoratu Farmaceutycznego, Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Naczelnej Rady Aptekarskiej, konsultantów krajowych oraz ekspertów z obszaru administracji i zarządzania kryzysowego.

Biotyki (pre-, pro-, post-, syn-) stały się precyzyjnym narzędziem medycyny opartej na faktach, odchodząc od ogólnych zastosowań na rzecz szczepozależności i celowanych terapii. Kluczowe jest rozróżnienie ich roli w utrzymaniu zdrowia jelit i wspieraniu leczenia innych chorób.

Jeszcze dekadę temu rolę bakterii jelitowych traktowano jako uzupełnienie właściwego, chemicznego leczenia z pogranicza medycyny naturalnej. Obecnie, w latach 2024–2026, mikrobiologia jelit stała się pełnoprawną dyscypliną kliniczną. Wiemy już, że jelita to nie tylko „przewód do trawienia”, ale największe laboratorium immunologiczne organizmu. Współczesna wiedza o biotykach (probiotykach, prebiotykach, synbiotykach i postbiotykach) koncentruje się na ich kluczowej roli w utrzymaniu homeostazy organizmu poprzez wpływ na mikrobiotę jelitową.

Kwietniowa lista refundacyjna to  243 decyzje w sprawie kontynuacji refundacji oraz 16 nowych terapii: 14 onkologicznych, 2 nieonkologiczne. Sześć terapii z 16 jest ukierunkowane na choroby rzadkie, 15 jest w programach lekowych, 1 w refundacji aptecznej.

–  Nowym trendem od stycznia br. jest obejmowanie w większym stopniu refundacją pierwszych odpowiedników leków oryginalnych. W tym obwieszczeniu wprowadziliśmy pięć nowych substancji o istotnym znaczeniu populacyjnym – zaznaczyła wiceminister zdrowia Katarzyna Kacperczyk.

Endometrioza jest przewlekłą, estrogenozależną chorobą zapalną dotykającą ok. 10% kobiet w wieku rozrodczym, charakteryzującą się obecnością tkanki podobnej do endometrium poza jamą macicy. Mimo postępu w zrozumieniu wieloczynnikowej patogenezy (m.in. rola mikrobiomu i estrobolomu) opóźnienie diagnostyczne wynosi średnio 7–12 lat. Artykuł omawia epidemiologię, trudności diagnostyczne oraz farmakoterapię endometriozy. Szczególny nacisk położono na rolę farmaceuty we wczesnym wychwytywaniu sygnałów alarmowych, różnicowaniu z IBS, edukacji pacjentek oraz optymalizacji leczenia. Czujność farmaceutów może znacząco skrócić cierpienie pacjentek i poprawić jakość ich życia.

Zaburzenia lękowe należą do najczęstszych problemów zdrowia psychicznego i coraz częściej dotyczą osób w różnym wieku. Obok psychoterapii i leków syntetycznych rośnie zainteresowanie metodami naturalnymi o potwierdzonej skuteczności. Olejek z lawendy wąskolitnej (Lavandulae angustifoliae oleum) wykazuje działanie przeciwlękowe, co potwierdzają badania kliniczne. W dawkach 80–160 mg dziennie istotnie zmniejsza objawy lęku, poprawia jakość życia i jest dobrze tolerowany. Nie powoduje sedacji ani ryzyka uzależnienia. Standaryzowany olejek lawendowy może stanowić bezpieczne wsparcie w leczeniu zaburzeń lękowych.

W tekście zwrócę uwagę na nazwy roślin nazywanych hybrydami lub mieszańcami, które powstały z kombinacji nazw mających już ustalone znaczenie. Odróżnia się dwa rodzaje roślin hybrydowych: 1. nothogenera [czyt.: notogenera] (mieszańce rodzajowe) – rośliny powstałe ze skrzyżowania przedstawicieli dwóch lub więcej różnych rodzajów, 2. nothospecies [czyt.: notospecjes] (mieszańce gatunkowe) – rośliny powstałe w wyniku skrzyżowania przynajmniej dwóch różnych gatunków. Same wyrazy nothogenera i nothospecies są hybrydami językowymi, ponieważ składają się z wyrazów pochodzenia greckiego i łacińskiego. 

Zaparcia to problem kliniczny definiowany jako rzadkie lub utrudnione oddawanie stolca, dotykający znaczną część populacji. Dzielą się na pierwotne (czynnościowe) oraz wtórne (objawowe). Diagnostyka obejmuje szczegółowy wywiad, badanie fizykalne i, w razie potrzeby, badania laboratoryjne, obrazowe oraz specjalistyczne. Leczenie rozpoczyna się od modyfikacji diety, aktywności fizycznej oraz treningu defekacyjnego. W przypadku braku skuteczności wprowadza się farmakoterapię obejmującą leki zwiększające objętość stolca, osmotyczne, stymulujące lub nowoczesne leki prokinetyczne. Doustne wyroby medyczne przeciw zaparciom, opierające się na fizjologicznej adhezji do błony śluzowej jelita, tworzą ochronną warstwę wzmacniającą barierę jelitową i modulującą mikrośrodowisko. Badania adhezji potwierdzają ich zdolność do długotrwałego przylegania do powierzchni jelita, co jest fundamentalne dla ich działania barierowego i ochronnego na komórki jelitowe.

Maślan sodu, będący solą kwasu masłowego, należy do krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA) wytwarzanych przez mikrobiotę jelitową w procesie fermentacji błonnika pokarmowego. Stanowi podstawowe źródło energii dla kolonocytów oraz odgrywa istotną rolę w utrzymaniu integralności bariery jelitowej i modulacji odpowiedzi immunologicznej. Dane kliniczne wskazują na jego potencjalne znaczenie wspomagające w zespole jelita nadwrażliwego (IBS), nieswoistych chorobach zapalnych jelit (IBD), biegunkach poantybiotykowych oraz stanach związanych z dysbiozą. W artykule omówiono mechanizmy działania maślanu sodu oraz jego praktyczne zastosowanie w codziennej praktyce farmaceuty i lekarza.

Problemy zdrowotne i ograniczenia sprawności są główną barierą, która utrudnia seniorom uczestnictwo w życiu społecznym – tak wynika z „Badania potrzeb społecznych seniorów 2025”. Jednym z mniej oczywistych schorzeń, które może prowadzić do ograniczenia kontaktów z bliskimi i izolacji społecznej, jest nieleczony niedosłuch. Według danych NFZ niedosłuch dotyczy 6% Polaków. Szacunki WHO wskazują, że do 2050 r. co 4. osoba na świecie będzie żyła z pewnym ubytkiem słuchu. Chociaż niedosłuch kojarzony jest z chorobą, która dotyczy osób w dojrzałym wieku, coraz częściej dotyka też osób młodszych.

Osoby z niedosłuchem mogą mieć trudności z usłyszeniem dźwięków o wysokich tonach (dźwięków o wysokiej częstotliwości). Taki zakres dźwięku jest kluczowy dla rozpoznawania spółgłosek, które nadają mowie wyrazistość, stąd dla osób z niedosłuchem mowa może wydawać się niezrozumiała. Często rozmowa, nawet w spokojnym otoczeniu, wymaga czytania z ruchu warg i domyślania się treści lub dopowiadania jej sobie. Osoby z ubytkiem słuchu mają też duży problem z komunikacją w hałaśliwym otoczeniu.

Świadomość ryzyka, jakie niesie zachorowanie na półpaśca, pozostaje niewielka. Choroba wywołana przez ten sam wirus, który odpowiada za ospę wietrzną, może prowadzić do przewlekłego bólu, uszkodzenia słuchu i wzroku, a nawet do udaru mózgu. Lekarze podkreślają, że narażony na półpasiec jest każdy, kto przeszedł ospę wietrzną. Za obie choroby odpowiada bowiem ten sam wirus varicella zoster (VZV).Szczególnie narażone są osoby po 50. r.ż., a także pacjenci z chorobami przewlekłymi i wielochorobowością. Dlatego to właśnie tych grup dotyczą zalecenia szczepień przeciwko półpaścowi.

– Pokolenie dzieci, które były szczepione przeciwko ospie wietrznej, dopiero dorasta. Osoby dorosłe nie były szczepione, a wirus ospy wietrznej po przechorowaniu nie znika z organizmu – chowa się w naszym układzie nerwowym i w postaci uśpionej „drzemie”, czekając na odpowiedni moment, aby się reaktywować. Do reaktywacji dochodzi zwykle wtedy, gdy spada odporność: w przypadku choroby nowotworowej, autoimmunologicznej, ale także w sposób naturalny, kiedy się starzejemy – mówi prof. dr hab. n. med. Joanna Zajkowska z Kliniki Chorób Zakaźnych i Neuroinfekcji Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku w wywiadzie towarzyszącym Tygodniowi Wiedzy o Półpaścu, który jest obchodzony między 23 lutego a 3 marca.
Jak informuje Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny, reaktywowany wirus prowadzi do przewlekłego zakażenia, do którego dochodzi po osłabieniu odporności. Może to mieć miejsce wiele lat po przebyciu ospy wietrznej. Ryzyko wzrasta wraz z wiekiem i jest szacowane na 20–30% u pacjentów po 50. r.ż. i 50% u 85-latków.

Naczelny Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej mgr farm. Dominik Lakota  przypomina o najważniejszych obowiązkach związanych z wydawaniem w aptekach tzw. leków psychoaktywnych OTC. Osoba wydająca lek jest zobowiązana i uprawniona do weryfikacji wieku osoby, której wydawane są leki OTC zawierające kodeinę, pseudoefedrynę i dekstrometorfan. Farmaceuta i technik farmaceutyczny odmawia wydania produktu leczniczego, o którym mowa powyżej, osobie, która nie ukończyła 18. roku życia, lub jeżeli uzna, że może on zostać wykorzystany w celach pozamedycznych lub spowodować zagrożenie dla zdrowia i życia oraz jest uprawniony do żądania okazania dokumentu potwierdzającego wiek. Farmaceuta lub technik farmaceutyczny wydając produkt leczniczy zawierający substancję psychoaktywną, informuje o tym pacjenta i podaje informację na temat sposobu dawkowania oraz o możliwych zagrożeniach i działaniach niepożądanych związanych ze stosowaniem tego produktu leczniczego. Osobę wydającą w/w leki obowiązują następujące limity ilościowe określone w przepisach dla jednorazowej sprzedaży: pseudoefedryna 720 mg, kodeina 240 mg, dekstrometorfan 360 mg.

Jednocześnie Naczelny Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej przypomina, iż brak respektowania wskazanych powyżej przepisów może być podstawą do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej farmaceutów przez Okręgowego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej oraz nałożenia kary finansowej w postępowaniu administracyjnym przez Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego.

Rada Naukowa Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Chorób Infekcyjnych opublikowała stanowisko z rekomendacjami dotyczącymi kierunku, w jakim powinna zmierzać polska polityka szczepień. Apelują o odpowiedzialność, stabilność i prowadzenie działań wyłącznie na podstawie lokalnej sytuacji epidemiologicznej i danych naukowych. W związku z ogłoszonymi przez amerykańskie CDC (Centers for Disease Control and Prevention) nowych wytycznych dotyczących kalendarza szczepień polscy eksperci przypominają o konieczności prowadzenia polityki szczepień opartej na realiach systemu opieki zdrotnej w kraju.

– Publikujemy te rekomendacje, bo jako eksperci zauważamy zagrożenia dla zdrowia publicznego. Polska stoi dziś w obliczu zwiększonego ryzyka chorób zakaźnych, a ograniczenie profilaktyki szczepiennej to duży krok w tył. Nasze stanowisko to apel o rozsądek i konsultowanie zmian w polityce szczepień w oparciu o lokalne dane epidemiologiczne – wskazuje prof. Adam Antczak, przewodniczący Rady Naukowej OPZCI.

–  Działania w zakresie profilaktyki zdrowotnej, a w szczególności szczepień, muszą mieć merytoryczne podstawy. Jesteśmy za opartą na danych naukowych i rzeczywistej sytuacji epidemiologicznej debatą o jakości polityki zdrowotnej, a nie za kopiowaniem zagranicznych rozwiązań. Pamiętajmy, że szczepienia to inwestycja, dzięki czemu znacząco ograniczamy koszty leczenia w przyszłości – komentuje prof. Marcin Czech, przewodniczący Zespołu Kontroli Zakażeń Szpitalnych w Instytucie Matki i Dziecka.

W Polsce i innych krajach EU rośnie zainteresowanie produktami naturalnymi, zwłaszcza pochodzenia roślinnego, które są nie tylko składnikami leków, ale także suplementów diety i żywności funkcjonalnej. Powszechne spożycie produktów roślinnych różnego pochodzenia wymaga rozwiązania problemów związanych z ich bezpieczeństwem, jakością i skutecznością. W Europie za gromadzenie i ocenę danych naukowych na temat substancji i preparatów ziołowych odpowiada Komitet ds. Roślinnych Produktów Leczniczych (Committee on Herbal Medicinal Products, HMPC), który funkcjonuje w ramach Europejskiej Agencji Leków (European Medicines Agency, EMA). W Polsce Zespół ds. Suplementów Diety działający przy Głównym Inspektoracie Sanitarnym (GIS) ustala warunki stosowania składników suplementów, w tym preparatów z ziół. W artykule omówiono prace instytucji unijnych oraz polskich (GIS) opublikowane w 2025 r., które dotyczą bezpieczeństwa i skuteczności preparatów ziołowych przeznaczonych do użytku medycznego (leki) i spożywczego (suplementy diety).