Alergiczny nieżyt nosa (ANN) i ostra pokrzywka są jednymi z najczęstszych chorób alergicznych obserwowanych w POZ. ANN to IgE-zależne zapalenie błony śluzowej nosa z objawami kichania, świądu, blokady i wodnistej wydzieliny, a jego rozpoznanie opiera się na wywiadzie i badaniu przedmiotowym przy ograniczonym zakresie badań dodatkowych. Ostra pokrzywka charakteryzuje się nagłym wystąpieniem bąbli i świądu, często z obrzękiem naczynioruchowym, i dotyka ok. 20–25% populacji. Leczenie ANN obejmuje doustne leki przeciwhistaminowe II generacji oraz donosowe GKS o udokumentowanej skuteczności. W ostrej pokrzywce podstawą postępowania jest eliminacja czynnika wyzwalającego i regularne stosowanie leków przeciwhistaminowych II generacji zgodnie z wytycznymi, a krótkie kursy doustnych GKS są zarezerwowane wyłącznie dla ciężkich przypadków. Większość pacjentów z ANN i ostrą pokrzywką może być skutecznie leczona w POZ, co ogranicza konieczność wykonywania zbędnych badań i kierowania do specjalistów.

Witaminy z grupy B, zwłaszcza tiamina (B₁), pirydoksyna (B₆) i kobalamina (B₁₂), odgrywają kluczową rolę w funkcjonowaniu układu nerwowego. Synergistyczne działanie tych witamin może być skuteczne w leczeniu różnych schorzeń układu nerwowego, takich jak neuropatia, demencja i depresja. Kombinacja tych witamin może pomóc w łagodzeniu bólu, poprawie funkcjonowania nerwów i regeneracji uszkodzonych nerwów. Badania wykazały, że długotrwałe podawanie witamin B może prowadzić do redukcji dolegliwości bólowych i poprawy struktury włókien nerwowych. Witaminy B₁, B₆ i B₁₂ działają synergistycznie, co oznacza, że ich łączne działanie jest większe niż suma ich indywidualnych efektów. 

W łacińskich nazwach roślin dość często możemy zaobserwować odwołania do zwierząt lub innych roślin. Motywacją autorów był najczęściej wygląd zewnętrzny, charakterystyczne zachowanie lub właściwości smakowe danej rośliny. Przykładami takich nazw są: Humulus lupulus „chmiel zwyczajny” Vaccinium myrtillus „borówka czernica”.

Humulus lupulus „chmiel zwyczajny”

Wyraz humulus nie jest rdzennie łaciński. Nazwa, spotykana m.in. u św. Hildegardy z Bingen, została zaczerpnięta prawdopodobnie z dolnoniemieckiego homele, humle, ta zaś ze starosłowiańskiego chmel.  Inna teoria głosi, że pochodzi ona od starofrankońskiego wyrazu humilo „macać dookoła”, co odpowiada zachowaniu się wijących się łodyg rośliny z haczykowato wygiętymi włoskami czepiającymi się wszelkich napotkanych na drodze przeszkód. Łaciński wyraz lupulus „wilczek” jest zdrobnieniem od lupus „wilk”. Być może to łacińskie określenie wzięło się stąd, iż dawniej wierzono, że kłębowisko chmielowych pędów oplatając inne rośliny, dusi je niczym wilk swoje ofiary.

Produkty pszczele od tysiącleci wykorzystywane są w leczeniu różnorodnych schorzeń. Oprócz miodu zalicza się do nich: pyłek kwiatowy, propolis, mleczko pszczele, jad pszczeli oraz wosk. Miód posiada właściwości przeciwzapalne, przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe i przeciwgrzybicze. Tradycyjnie stosowany jest w łagodzeniu objawów przeziębienia, wzmacnianiu odporności organizmu oraz wspieraniu procesu gojenia ran. Mleczko pszczele natomiast wykazuje działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne, wspiera układ krążenia, regulując ciśnienie krwi oraz poziom cholesterolu i lipidów. Obecnie miód i inne produkty pszczele zajmują istotne miejsce zarówno w ziołolecznictwie, jak i w nowoczesnych terapiach. Ze względu na niedużą liczbę badań klinicznych ich zastosowanie we współczesnej medycynie bywa ograniczone. Jednak rosnące zainteresowanie produktami pszczelimi daje nadzieję, że w przyszłości zajmą one należne im miejsce we wspomaganiu leczenia.

Wątroba i przewód pokarmowy stanowią kluczowe elementy układu trawiennego, a ich prawidłowe funkcjonowanie jest niezbędne dla zdrowia całego organizmu. Współczesny styl życia charakteryzujący się nieregularnym odżywianiem, nadmiernym spożyciem tłustych pokarmów oraz stresem sprzyja rozwojowi licznych dolegliwości trawiennych. Szczególnie w okresie świątecznym, gdy spożywamy obfite i ciężkostrawne posiłki, nasze narządy trawienne narażone są na zwiększone obciążenie.

Wśród najczęstszych problemów zdrowotnych dotykających wątrobę wymienia się niealkoholową stłuszczeniową chorobę wątroby, która staje się globalnym problemem zdrowotnym, dotyczącym ok. 25% populacji światowej. Schorzenie to charakteryzuje się nadmierną akumulacją tłuszczu w hepatocytach i może prowadzić do poważniejszych powikłań, w tym marskości wątroby. Dodatkowo wątroba narażona jest na uszkodzenia wynikające z przewlekłego stresu oksydacyjnego oraz procesów zapalnych.

W 1963 r. Wrocław doświadczył epidemii ospy prawdziwej. Epidemia rozpoczęła się 17 lipca i zakończyła 19 listopada, obejmując 99 osób i powodując 7 zgonów. Działania przeciwepidemiczne polegały na: izolacji, szczepieniach i kwarantannie. Epidemia została opanowana przy minimalnych stratach dzięki solidarności i zaangażowaniu mieszkańców Wrocławia oraz skutecznym działaniom władz.

Kolejną bardzo ciekawą grupę łacińskich nazw roślin stanowią te utworzone od nazwisk lub posiadające nazwiska botaników, lekarzy, znanych postaci albo bliskich autorowi. Nazwy te były szczególnie popularne w XIX i XX w.

Przykłady: Magnolia officinalis „magnolia lekarska”

Nazwa rodzaju „magnolia” została wprowadzona przez Charlesa Plumiera (1646–1704) na cześć francuskiego botanika Pierre’a Magnola (1637–1715). Plumier był prekusorem w nadawaniu roślinom nazw pochodzących od nazwisk wybitnych osobistości. Pierre Magnol urodził się w Montpellier i z tym miastem był związany przez całe życie. Stał się jednym z największych botaników swoich czasów, dokonując klasyfikacji roślin na rodziny, przez co ustalił pokrewieństwo pomiędzy gatunkami. Magnolia officinalis to drzewo średniej wielkości, dorastające do wysokości 15–20 m. W środowisku naturalnym występuje rzadko, głównie w Chinach, w lasach na wysokości 2000–2500 m n.p.m. Drzewa z tego rodzaju uprawiane są jako rośliny ozdobne ze względu na ich duże, piękne kwiaty. W Chinach ich marynowane płatki stosuje się do przyprawiania ryżu.

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) jest przewlekłą, postępującą chorobą autoimmunologiczną, w której nieleczony stan zapalny prowadzi do nieodwracalnego niszczenia stawów, inwalidztwa i skrócenia życia. Współczesne leczenie opiera się na strategii T2T (Treat-to-Target – leczenia ukierunkowanego na cel), która wymaga intensywnej farmakoterapii i aktywnego zaangażowania pacjenta. Artykuł przedstawia kluczową rolę farmaceuty w opiece nad pacjentem z RZS, ze szczególnym uwzględnieniem znaczenia wczesnej interwencji w ramach „okna terapeutycznego” (do 3 miesięcy), minimalizowania ryzyka farmakoterapii i zapewnienia wysokiej adherencji.

Talasoterapia, czyli leczenie wodą morską, jest znaną od wieków metodą terapeutyczną. Współcześnie stosowane roztwory wody morskiej są ogólnodostępnym ekwiwalentem tradycyjnej talasoterapii. Roztwory izotoniczne IS (0,9% NaCl) nawilżają i oczyszczają błonę śluzową nosa, zapobiegając infekcjom. Roztwory hipertoniczne HS (> 0,9% NaCl) mają działanie mukolityczne, zmniejszają obrzęk błony śluzowej i ułatwiają usuwanie wydzieliny. Stosowanie wody morskiej jest bezpieczne i skuteczne w leczeniu kataru, zapalenia zatok i innych schorzeń układu oddechowego. Preparaty wody morskiej są dostępne w różnych formach i stężeniach, co pozwala na indywidualne dopasowanie terapii do potrzeb pacjenta.

Sezon infekcyjny to okres, w którym problemy z gardłem stają się częstym powodem wizyt u lekarzy i w aptekach. Dolegliwości te dotykają osoby w każdym wieku, szczególnie jesienią i zimą, gdy zwiększa się częstość zakażeń wirusowych i bakteryjnych górnych dróg oddechowych. Ból gardła, suchość, pieczenie, problemy z połykaniem oraz chrypka to typowe objawy towarzyszące infekcjom sezonowym. Współczesna medycyna coraz częściej zwraca uwagę na potencjał terapeutyczny preparatów pochodzenia roślinnego, które od wieków stanowiły podstawę tradycyjnej medycyny. Wykorzystanie ziół w leczeniu schorzeń gardła i górnych dróg oddechowych opiera się nie tylko na wieloletnim doświadczeniu, ale także na rosnącej liczbie badań naukowych potwierdzających ich skuteczność i bezpieczeństwo stosowania.

Rośliny zawierające fitoestrogeny, znane jako rośliny estrogenne, odgrywają istotną rolę we wspieraniu zdrowia kobiet, zwłaszcza w aspekcie zmian hormonalnych związanych z menopauzą, cyklem menstruacyjnym oraz z zaburzeniami hormonalnymi. Fitoestrogeny to naturalne związki roślinne, strukturalnie i funkcjonalnie podobne do estrogenu, które mogą wiązać się z receptorami estrogenowymi w organizmie człowieka. Do najczęściej badanych roślin zawierających fitoestrogeny należą: soja warzywna [łac. Glycine max (L.) Merr.], koniczyna czerwona (łac. Trifolium pratense L.), pluskwica groniasta [łac. Cimicifuga racemosa (L) Nutt.] oraz len zwyczajny (łac. Linum usitatissimum L.). Badania wykazały, że suplementacja fitoestrogenami może łagodzić objawy menopauzy, to znaczy uderzenia gorąca, suchość pochwy, wspierać zdrowie kości i układu sercowo-naczyniowego, a także przejawiać potencjał przeciwnowotworowy, szczególnie w przypadkach nowotworów piersi i endometrium.

Bardzo ciekawą, nie tylko pod kątem językowym, grupą łacińskich nazw roślin jest ta, w której znajdują się odwołania do postaci mitologicznych, biblijnych lub świętych. Przykłady: Achillea millefolium „krwawnik pospolity” i Angelica archangelica, synonim Archangelica officinalis [czyt. angelika archangelika] „arcydzięgiel litwor, arcydzięgiel lekarski”.

Cukrzyca jest przewlekłą chorobą metaboliczną, na którą choruje obecnie ok. 830 mln ludzi na świecie. Najczęściej diagnozowana jest cukrzyca typu 2, która związana jest z niewystarczającą produkcją insuliny oraz insulinoopornością. Do jej rozwoju przyczynia się niewielka aktywność fizyczna, otyłość brzuszna oraz predyspozycje genetyczne. Nieleczona choroba prowadzi do wielu powikłań, takich jak: uszkodzenia nerwów oraz naczyń krwionośnych siatkówki, nerek i serca, a także do rozwoju zespołu stopy cukrzycowej. Specyfika artykułu ogranicza się do przedstawienia czytelnikom fitoterapeutycznych związków wspomagających zapobieganie/leczenie cukrzycy.

Dna moczanowa to przewlekła choroba metaboliczna spowodowana odkładaniem się kryształów kwasu moczowego w tkankach, szczególnie w stawach, nerkach i układzie sercowo-naczyniowym. Częstość występowania dny zwiększa się z wiekiem, częściej chorują mężczyźni. Głównym czynnikiem ryzyka jest hiperurykemia, czyli zwiększone stężenie kwasu moczowego we krwi. Leczenie obejmuje modyfikację diety, terapię farmakologiczną obniżającą stężenie kwasu moczowego oraz leczenie przeciwzapalne. Wśród leków roślinnych stosowanych w terapii dny moczanowej wyróżniono: preparaty z wiśni pospolitej (Prunus cerasus) bogate w antocyjany, które wykazują silne właściwości przeciwzapalne i przeciwutleniające oraz zmniejszają stężenie kwasu moczowego we krwi; wyciągi z selera zwyczajnego (Apium graveolens) – o działaniu przeciwzapalnym, moczopędnym i przeciwutleniającym, wspierają one usuwanie kwasu moczowego z organizmu przez zwiększenie diurezy, a także hamują aktywność enzymów pozapalnych; preparaty ostryża długiego (kurkumy, Curcuma longa) zawierające kurkuminę – silny antyoksydant i substancja przeciwzapalna; wyciągi z pistacji właściwej (Pistacia vera) lub innych gatunków pistacji zawierające substancje hamując oksydazę ksantynową, antyoksydanty i substancje działające przeciwzapalnie. Badania potwierdzają skuteczność substancji pochodzenia roślinnego w hamowaniu różnych etapów rozwoju dny moczanowej. Dzięki tym właściwościom preparaty roślinne mogą wspomagać konwencjonalne leczenie dny moczanowej, zwłaszcza w długotrwałej terapii.

Owies zwyczajny (Avena sativa L.) to jednoroczna roślina zielna powszechnie uprawiana w różnych regionach świata. Ze względu na wartości odżywcze, w tym dużą zawartość błonnika i białka, jest stosowany do produkcji różnych produktów spożywczych: napojów fermentowanych, płatków śniadaniowych, ciasteczek itp. Liczne badania wykazały, że owies może skutecznie wspomagać postępowanie lecznicze w objawach składających się na zespół metaboliczny, w tym zaburzeniach gospodarki lipidowej (hipercholesterolemii) i węglowodanowej (cukrzyca typu 2). Owies zawiera polisacharyd β-glukan o właściwościach obniżających poziom cholesterolu we krwi i spowalniających wchłanianie glukozy w jelitach. Znalazł także zastosowanie we wspomaganiu leczenia objawów suchej skóry, w leczeniu niewielkich stanów zapalnych oraz jako środek wspomagający gojenie niewielkich ran. Jako „koloidalna mączka owsiana” zyskał nadany przez EMA status tradycyjnego ziołowego produktu leczniczego; również ziele owsa zostało podobnie zaklasyfikowane w łagodzeniu objawów stresu psychicznego i ułatwianiu zasypiania.